के यू को कुना कुनामा विश्वकप

अमिर जोशी

विश्वकप फूटबल २०१० को रौनकमा नरमाउने सायदै कोही भेटिएला, अहिलेको माहोलमा । यसै पनि चार वर्षमा आउने यो महाउत्सव कसैका लागी रमाइलोको विषय बन्न पुगेको छ भने कतिका लागि राम्रो आमदानीको स्रोत ।
जहाँ गएपनि फूटबलले राम्रै स्थान पाएको छ । घरको कोठा, विद्यालयको बस, कक्षाकोठा, भीडमा हिँडिरहेको जमात, जहाँ त्यहीँ फूटबल अनि अबेर रातसम्म चलेको खेलको चर्चा सुन्न पाइन्छ । “के भो दाइ, आँखा त रातो रातो छ नि, बिरामी पर्नु भो कि क्या हो ?” भनेर चिया पिउँदै गर्दा एकजना चिया पसले दाइले गर्वका साथ भने, “फूटबल हेरेको थिएँ” । प्रश्न सोध्ने दाजुले पनि कुरा बुझेरनै त्यो खेलको विस्तृत छलफल सुरु गरे । हालत यो छ फूटबलको देशभर नैँ भनौँ ।
विश्वकप महासंग्रामको असर वा भनौँ त्यसको रौनक काठमाडौँ विश्वविद्यालयमा पनि राम्रोसँग नै छाएको देखिन्छ । केयूको मूलद्वारबाट छात्रावाससम्म जहिँतहीँ फूटबल नै फूटबल पाकिरहेको छ, अनि पकाइराखिएको छ । विश्वकप महासंग्रामका खेल दक्षिण अफ्रिकामा भैरहँदा यहाँ विश्वविद्यालय छात्रावासहरूमा कोही अर्जेन्टिनाको त कोही ब्राजिलको जर्सी लगाएर समर्थन गरिरहेका भेटिन्छन् । छात्रावासभित्रै रहेर पनि विद्यार्थीहरुले विश्वकपको भरपुर मनोरञ्जन लिन पाएका छन् । साथै पुरुष छात्रावास भित्रको सोसियल हलमा राखिएको प्रोजेक्टर अनि ठूलो साउन्ड बक्सका कारण भने यहाँ अर्कै रौनक देख्न पाइन्छ । खेल साँझमा होस् चाहे मध्यरातमा, फुर्सदको समय होस्, चाहे आन्तरिक परीक्षाको बेलामा नै, यहाँ खेलप्रेमी दर्शकको राम्रै भीड देखिन्छ । वा भनौँ दर्शकको कमी कहिल्यै भेटिँदैन ।
त्यसैगरी, छात्रावासमा फूटबलको रौनक छाइरहँदा फेसबुकमा भने खेल हेर्ने, नहेर्ने अनि बुझ्ने, नबुझ्ने जमातबीच कोलाहल देखिन्छ । कसैले आफ्नो प्रोफाईल फोटोमा मनपर्ने देशको जर्सीमा आफ्नो नाम अनि नम्बर राखेर पोष्ट गर्नेगरेको भेटिन्छ, भने कतै विश्वकपको गीतको बोललाई स्टेटसमा राखेको पाइन्छ । क्रिकेटमा जस्तै यहाँ फुटबलमा पनि खेल भइरहँदा, खेलको ताजा ताजा जानकारी स्टेटसमा राख्ने चलनलाई कतिले निरन्तरता दिइरहेका छन् भने कतिले स्टेटसमा नै कसले जित्ला भनेर भिडन्त गरिरहेका छन् । समग्रमा भन्नुपर्दा फेसबुक फुटबलमय भएको छ । पहिलेको तुलनामा यसपालीको फूटबल रौनकमा महिलाको सहभागिता पनि निकै धेरै देख्न सकिन्छ । पहिले खेलबाट टाढा भाग्नेहरू, यो पाली भने निकै नै जोसका साथ आ–आफ्नो मनपर्ने देशलाई सपोर्ट गरिरहेका छन् । केयू गल्र्स हस्टेलमा पनि फूटबलले रामै्र उपस्थिति पाएको छ ।
यसरी वरपर यतिको रमाइलो भैरहँदा फुटबलका बारे दुःख, वेदना पोख्नेको जमात भने अर्को तर्फ रहेको छ । “नेपालको जर्सी लगाएर मैले कहिले नेपाललाई विश्वकपमा सपोर्ट गर्नेहोला” भनेर छात्रावासमा बस्ने एक विद्यार्थीले आफ्नो दुखेसो पोखेका थिए एक दिनको फेसबुकको स्टेटसमा । भने हाम्रा देशका नेताहरुको आपसी झगडालाई पनि फूटबलको मैदानमा देखाउन पछि परेका छैनन् हाम्रा फेसबुकका मित्रहरु । के केटा, के केटी, सबैजनानै फूटबलको यो महान चाडमा रमाइरहेका बेला हस्टेलमा बसिरहेका ईलेक्ट्रिकल ईन्जिनियरिङ् प्रथम वर्षका अमर श्रेष्ठ भने हस्टेलमा त्यो मात्रामा क्रेज नरहेको उल्लेख गर्दैथिए । त्यस्तै खेलका दौरान बजाउने भूभूजेलाको आवाजले पनि धेरै नै डिस्टर्व गरेकाले खेल हेर्दा निद्रा लाग्ने पनि उनको दुखेसो रहेको छ ।
चाहे जे होस्, चार वर्षमा आउने यो महाउत्सवमा सबैले रमाउने मौका पाएका छन् । तर नजिकिँदै गरेको सेमेस्टरको परीक्षा अनि फूटबलको असली रोमाञ्चक मोड, त्यो हो फाइनलको मुठभेड, दुबैले दोधारमा पारेको छ केयूका विद्यार्थीलाई । तर जे भएपनि खेल अनि यसको मजा सबैले लिनै पर्छ । तर हामीले यो पनि विर्सनु हुँदैन कि हामी फुटबल हेर्न भन्दा पनि पढ्न आएका हौँ । त्यसैले त्यो कुरालाई मनन गर्दै अनि फुटबलको मोहलाई यथावत राखी महाउत्सवलाई विदाइ गरेमा सबैलाई अर्को चार वर्षमा हुने यो महासंग्रामको प्रतीक्षा मनबाट हुने थियो ।

State of Feature in Nepal - A research

g]kfnL ;+rf/dfWoddf -d'Vou/L kqklqsf_ lkmr/df l;lG8s]6sf] cj:yf

cld/ hf]zL

kl/ro

of] cg';Gwfgn] g]kfnL ldl8ofdf /x]sf] lkmr/df l;lG8s]6sf] cj:yfnfO{ cWoog ug]{5 . l;lG8s]6 eg]sf] s'g}klg Pp6f o:tf] s]lGb|s[t ;+:yf xf] h;n] d'Vo d'b\bfnfO{ :jo+n] g} x]g]{ ub{5 . lkmr/sf] ;Gbe{df g]kfnafx]s cGo b]zx?df Pp6f 5'§} ;+:yf x'G5 h;n] lkmr/sf] ljlqm ljt/0f t pTkfbg ub{5, h;nfO{ d'Vou/L lkmr/ l;lG8s]6 elgG5 . t/, g]kfndf lkmr/ eg]sf] g} s] xf] eg]/ ls6fg u/]/ eGg g;Sg] cj:yf /x]sfn] oxfF l;lG8s]6 g} eg]/ 5'§} ;+:yf vf]Ng] k/Dk/f /x]sf] 5}g . To;}n] of] d]/f] cg';Gwfgn] l;lG8s]6 eGbf klg g]kfndf lkmr/sf] jt{dfg cj:yf s] 5 eg]/ cWoog ug]{5 . g]kfndf slt lkmr/ lgsfNg] ;+:yf 5g\ t ltgLx?sf] jt{Dffg cj:yfsf] rrf{ kl/rrf{ ug'{ g} of] cg';Gwfgsf] d'Vo Wo]o xf] .

d'Vou/L cª\u|]hL kqklqsfx?df k|sflzt x'g] ;dfrf/d'ns hfgsf/L afx]ssf dgf]/~hgfTds, 76\of}nL, jf}l¢s 1fg a9fpg], sf6'{g lrqx?nfO{ lkmr/sf] ;+1f lbOG5 . ljz]if u/L ;+;f/ e/ o:tf lkmr/ pTkfbg ug]{ / o;sf] ljlqm ljt/0f tyf Joj:yfkg ug]{ ;+:yfx? 5g\ . o:tf ;+:yfx?nfO{ g} l;lG8s]6 elgG5 / o:tf l;lG8s]6 ;+;f/e/ ;Lldt ;ª\Vofdf /x]sf 5g\ . tL dWo] s]xL lsË lkmr/ l;lG8s]6, l6|ljo"g ldl8of ;le{;, o"\gfO{6]8 ldl8of, O{= 8An'= O:s[K; cflb x'g\ . eg] g]kfnL 5fkf dfWodx?df o:tf s'g} l;lG8s]6 5}gg\ . g]kfndf /x]sf s]xL c+Ë]|hL klqsfx?df k|sflzt x'g] ljleGg lkmr/ klg dfly pNn]lvt l;lG8s]6af6 vl/b ul/ k|sfzgdf NofOG5 . eg] cGo g]kfnL 5fkfsf] ;Gbe{df ljljw If]qnfO{ ;d]6\g] u/L klqsfdf Pp6f 5'§} 7fpF x'g] ub{5 .

g]kfnL lkmr/sf] Oltxf;

g]kfndf kqsfl/tfsf] z'?jft;Fu} lkmr/ n]vgsf] klg z'?cft ePsf] xf] . uf]/vfkqsf] k|sfzg ;Fu;Fu} lkmr/ n]Vg] sfd eP klg tL ;fdu|LnfO{ lkmr/ elgFb}gYof] . uf]/vfkq ;+:yfgsf k"j{ dxfk|aGws ef/tbQ sf]O/fnfsf cg';f/ ælkmr/ g} geg] klg lkmr/ h:t} n]vx? 5flkGy] pa]nf .Æ lkmr/ n]vgsf] Oltxf;, t;y{, nfdf] eGg ldn] klg lkmr/ ;]jfsf] ?kdf k|sfzg / ljt/0f x'g yfn]sf] ;g\ !(*^ af6 dfq} xf] . ;/sf/L ;+:yf /f]gf:6n] lkmr/ ;]jfsf] ?kdf k|sfzg ug]{ k|of; klxnf] k6s u/]sf] lyof] / o:t} k|of; kl5Nnf lbgdf cGo ;+:yfx?n] z'? u/] .

g]kfndf lkmr/sf] jt{dfg cj:yf

;g\ !(*^ df /f]gf:6sf] lj1fg n]vdfnf k|sfzg;Fu}} ;'? ePsf] cf}krfl/s lkmr/ jf n]vdfnf k|sfzg sfo{ ;g\ @))# ;Dd cfOk'Ubf ljleGg !@ ;+:yfn] !^ j6f lkmr/ k|sfzg ;'? u/]sf] dflysf] cWoogaf6 k'li6 ug{ ;lsG5 . t/ k'/fgf aGb x'g] / gofF If]qdf gofF n]vdfnf lg:sg] qmd hf/L 5 . lzIff n]v ;Fufnf], hfu/0f n]vdfnf / ;fd'bflos jg n]vdfnf xfn}dfq k|sfzgdf cfPsf x'g\ . ;j}eGbf k'/fgf] / w]/} rn]sf] lj1fg n]vdfnf cfjZos /sdsf] cefjdf ;g\ @))@ sf] z'?cft;Fu} s]xL dlxgf aGb lyof] eg] cGo aGb x'g]x?df klg k|fonfO{ ah]6n] g} e"ldsf v]nf]sf] 5 . aGb ePsf n]vdfnf tLg dlxgfb]lv 8]9 jif{;Dd rn]sf 5g\ . o:tf n]vdfnf k|sfzg k|fo aflx/L ;xof]udf lge{/ /x]sfn] ;xof]u x'Fbf;Dd rNg] / ;xof]u cfpg 5f8]kl5 aGb x'g] uPsf] b]lvG5 .

lkmr/ ;]jf rnfpg]x?sf] p2]]Zodf leGgtfsf sf/0f klg lkmr/ ;]jfn] lg/Gt/tf gkfPsf] xf] eGg ;lsG5 . /fd|f] lkmr/ tof/ u5f}F{, clg a]R5f}F eg]/ lkmr/ ;]jf z'?jft ul/Psf] geO{ lkmr/nfO{ k|rf/ jf jsfnt ug]{ dfWodsf] ?kdf k|of]u ug]{x?sf] ;ª\Vof w]/} 5 . s'g} ljifo, ;jfn jf ;d:ofn] ;+rf/dfWoddf :yfg gkfPsf] jf cfjZos jx; x'g g;s]sf] dx;'; u/L ToxL sfo{sf nflu cNksfnLg /0fgLlt cGtu{t lkmr/ k|sfzg ug]{ k|of; ePsf] 5 . To;afx]s ldl8ofdf ;Lw} ;DaGw gePsf gf/L r]tgf s]Gb| jf dlxnf k'g:yf{kgf s]Gb| h:tf ;+:yfx?;d]t n]bdfnf jf lkmr/ k|sfzg sfo{df nfu]sf] b]lvG5 . oL ;+:yfx? ;Lw} ;+rf/ If]q;Fu ;DjlGwt gwPsfn] ldl8of pgLx?sf] bL3{sfnLg sfo{If]q xf]Og / o; cj:yfdf logn] lgsfNg] lkmr/ ;]jf w]/} nfdf] ;do gl6Sg ;S5 .

-ljz]if u/L of] cWoogsf qmddf ;g\ @))% df ul/Psf] Ps cWoogsf ;fdfu|LnfO{ ;|f]tsf ?kdf lnPsfn] sltko lkmr/x? xfn aGb /x]sf] klg x'g ;Sg] 5 ._

g]kfndf lkmr/ ;]jf k|sfzg÷;~rfng ug]{ ;+:yfx? lgDg /x]sf 5g\ M

!= lj1fg n]vdfnf

g]kfnL ldl8ofdf vf;u/L ;g\ !(*) sf] bzs;Dddf lj1fg, j}1flgs vf]h, :jf:Yo h:tf ljifox?n] vf;} :yfg kfpg ;s]sf lyPgg\ . lj1fg, k|ljlw If]qdf 7"n} 36gf ePsf a]nf ljb]zL ;dfrf/ Ph]G;Lx?n] tof/ ug]{ ;fdu|L pNyf u/]/ 5fKg'afx]s g]kfnL ldl8ofdf of] If]qsf cGo ;fdu|L lj/n} 5flkGy] . ;g\ !(*^ df g]kfn /fhsLo lj1fg tyf k|ljlw k|1f k|lti7fg -/f]gf:6 xfn gf:6_ sf] :yfkgfkZrft\ lj1fg tyf k|ljlw / :jf:YonfO{ s;/L hgd'vL agfpg] cyjf tL If]qsf 1fgnfO{ s;/L ;j{;fwf/0fdf pgLx?n] a'‰g] efiffdf k'¥ofpg] eGg]af/] k6sk6s 5nkmn ePsf lyP . oL 5nkmnx?af6 Pp6f 5'§} lj1fg ;~rf/ cfof]hgfsf] :yfkgf ug]{ lgisif{ lgsflnof] . uf]/vfkqsf ;Dkfbs;d]t /x]sf uf]s'n kf]v/]nnfO{ pQm cfof]hgfsf] lgb]{zs agfOof] . /f]gf:6sf j}1flgs lbg]z e'h" tyf csf{ kqsf/ k|sfz vgfn sfo{qmd clws[tsf ?kdf 6Lddf ;fd]]n x'g' eof] . lj1fg tyf k|ljlwsf If]qdf ePsf /fli6«o jf cGt/f{li6«o pknlAw, ultljlw / ;fdfGo t/ ax'kof]uL 1fgsf e08f/nfO{ ;j{;fwf/0f ;dIf k'¥ofpg] o;sf] nIf lyof] / ;f]xL cg'?k xfn klg of] ;+:yfn] cfˆgf] sfo{ lgoldt ?kdf ul//x]sf] 5 .

@= lkmr/ ;]jf

PgkLcfOsf g]kfnu~h / lj/f6gu/ If]qLo ;~rf/ ;|f]t s]Gb| -cf/Pd cf/;L_ n] 5'§5'§} lkmr/ ;]jf k|bfg ub}{ cfPsf 5g\ . g]kfnu~h ;|f]t s]Gb|n] ;g\ !((% / lj/f6gu/ ;|f]t s]Gb|n] ;g\ !((& b]lv …lkmr/ ;]jfÚ gfddf å}dfl;s lkmr/ ;]jf z'? u/]sf] xf] . d"ntM :yfgLo kqsf/ / kqsfl/tfsf] :t/ psf:g] p2]Zon] If]qLo lkmr/ ;]jf z'? ul/Psf] atfOG5 . lkmr/ n]Vbf cltl/Qm cfo x'gfn] klg :yfgLo kqsf/x? cfˆgf] lkmr/n] :yfg kfcf];\ eg]/ d]xgt klg u5{g\ . cGt/f{li6|o ;+:yf 8flg8fn] o; sfo{sf nflu cfly{s ;xof]u pknAw u/fpFb} cfPsf] 5 .

#= Dflxnf ÷;+rfl/sf n]vdfnf

dlxnf xslxtsf nflu sfo{/t ;+:yfx? dgUo] v'n]sf 5g\ . oBlk, zbLof}Fblv rlncfPsf y'k|} dlxnf pGglt lj/ff]wL ;+:sf/, /Lltlyltx? Ps} kfnf]df kl/jt{g x'g ;Qm}g . b'O{j6f /0fgLlt Ps, ;~rf/dfWoddf sfo{/t k'?ifx?nfO{ dlxnfsf d'2fx? k|lt ;+j]bgzLn agfpg] / b'O{, dlxnf;DaGwL ljifox?nfO{ ;~rf/dfWoddf cflwsflws k'¥ofpg], ul/ ;~rf/sdL{ dlxnfx?sf] ;lqmotfdf ;g\ !((^ b]lv dlxnf ;+rfl/sf n]vdfnf ;'? u¥of] . z?df dlxnf n]vdfnf / ;g\ @))@ km]a|'c/L b]lv ;~rfl/sf n]vdfnfsf gfddf k|sflzt e}/x]sf] 5 . o; lkmr/nfO{ cGt/f{li6|o ;+:yf P;PgeLsf] ;xofu x'g]u/]sf]df ;g\ !((( b]lv csf]{ ljb]zL ;+:yf 8flg8fsf] ;xof]u kfO/x]sf] 5 . dfl;s ?kdf xfn klg of] n]vdfnf k|sflzt x'g] u/]sf] 5 . sf7df8f}Fsf lgoldt klqsf?df / df]km;nsf] xsdf ;Dks{sf kqklqsfx?df oL n]vdfnfx? x'nfsdfkm{t lgMz'Ns ljt/0f ul/G5 .

$= rf}tf/L n]vdfnf

dfl6{g rf}tf/Ln] /fhgLlt, ko{6g, ;flxTo, cy{ nufot ;dfhsf ljleGg ;jnfx?sf] kl/k]Iodf cª\u]|hL efiffdf n]lvPsf] ÷ 5flkPsf] ljleGg n]v, lgaGw jf k':ts ;dLIff cflbnfO{ g]kfnLdf cg'jfb ug]{ / ;f] g]kfnL k|];nfO{ pknAw u/fpg] u/]sf] lyof] of] ;+:yfn], rf}tf/L n]vgdfnf dfkm{t . !((& dff z'? ul/Psf] of] n]vgdfnf k|sfzgsf] ;=of]h k|To"if jGtn] ug'{ePsf] lyof] . xfn of] n]vgdfnf lgoldt ?kdf k|sflzt x'Fb} 5 .

%= g]km]h n]vdfnf

jftfj/0fsf If]qdf ;lqmo kqsf/x?sf] ;+:yf g]km]hn] :yfkgfsfnb]lv g} jftfj/0f ;+/If0fx]t' ljleGg sfo{x? ub}{ cfPsf] 5 . jftfj/0fsf d'b\bfx? h}ljs ljljwtf, ;/;kmfO / ko6{g ;DalGw 5'§f5'§} n]vdfnf lgsfNg] h:tf] ;/fxgLo sfd u/]sf] o; ;+:yfn] ah]6sf] cefjsf sf/0f pQm sfo{nfO{ lg/Gt/tf lbg ;s]g . kmn:j?k xfn of] ;+:yfn] jflif{s ?kdf g]km]h gfds n]vdfnf k|sflzt ug]{ u/]sf] 5 . h;df jftfj/0f ;DalGw ;Dk"\0f{ d'b\bfnfO{ ;d]6\g] ul/Psf] 5 . ;fy;fy} cw{jflif{s ?kdf ljleGg jftfj/0fLo d'b\\bfsf n]vdfnf klg k|sflzt ug]{ u/]sf] 5 .

^= /f;; lkmr/ ;]jf

/f;;n] klxn] k|foM ;dfrf/dfq k|jflxt ub}{ cfPsf]df ;g\ !((* b]lv eg] lkmr/nfO{ :yfg lbg yfn]sf] 5 . ;g\ !((* kl5 lgoldt ?kdf ljleGg ljigofg lkmt/ tof/ u/L xKtfsf] b'O{ lbg dËnaf/ / zlgaf/ lgoldt k|]lift ub}{ cfPsf] /f;;sf oL lkmr/x? 5'§} k|sflzt ul/Fb}gg\ . xfn xKtfsf] Ps k6sdfq of] n]vdfnf k|sflzt x'g] u/]sf] 5 .

&= Hffu/0f n]vdfnf

blnt;Fu ;DalGwt ljifox?n] ldl8ofdf k|fyldstf gkfPsf] dx;'; u/L blntsf ljifonfO{ ldl8ofdf Nofpg] k|of;sf] qmddf ;g\ @))@ h'nfO{b]lb hfu/0f ldl8f ;]G6/n] hfu/0f n]vdfnfsf] k|sfzg z'? u/]sf] xf] . of] ;+:yfsf] k|sfzg ryf ljt/0fsf] :j?k klg cGoeGbf tflTjs km/s 5}g . å}dfl;s of] lkmr/ ;]jfdf u}/ blntx? / ljz]ifu/L k|ltli7tx?nfO{ n]Vg k|]l/t ug]{ Wo]o /flvPsf] 5 . o"Pg8Llksf] cfly{s ;xof]udf of] sfo{ k|f/De ul/Psf] xf] .

lkmr/n] ;d]6]sf ljifoj:t'x?

xfn lkmr/ pTkfbgdf ;+nUg ePsf ;+:yfx?sf] gfd}n] klg df]6fdf]6L ?kdf lkmr/ ;]jfx?n] s] ljifo ;d]6]sf 5g\ eGg] cg'dfg ug{ ;lsG5 . ;fdfGotof ;+:yfsf] gfd;Fu ldNg] ljifosf lkmr?n] g} k|d'vtf kfPsf 5g\ . gf:6n] lj1fg k|ljlw;DaGwL, ;~rfl/sf ;d"xn] dlxnf ;DaGwL, lzIff kqsf/ ;d"xn] lzIff ;DaGwL, g]km]hn] jftfj/0f ;DaGwL cflb . lkmr/ ;]jfx?n] g]kfnL k|];nfO{ ljifoj:t'sf] ljljwtf pknAw u/fPsf 5g\ . ;/sf/L sfdsf/afxL jf /fhgLlts ax;h:tf kf/Dkl/s / cf}krfl/s ;fdu|Lx?sf] ax'Notf /x]sf] g]kfnL 5fkfdf lkmr/sf] k|of]un] dfghLo ?lrsf y'k|} ljifoj:t'x?n] :yfg kfPsf 5g\ .

nufgL / ahf/

lkmr/ k|sfzg ug]{ ;+:yfx?n] lkmr/ ;]jfsf] nflu slt nufgL ul//x]sf 5g\ eGg] olsg tYofÍ 5}g . bL3{sfnLg ?kdf lkmr/ g} pTkfbg ug]{ / To;df g} cfˆgf] j}lzi6\o sfod ug]{ ;f]r k|fMosf] gePsfn] alnof] ;+:yfut ;+/rgfsf nflu klg vf;} nufgL ePsf] 5}g . k|ltcÍ lkmr/ pTkfbg ug{ nfUg] /sddf klg ;+:yfx?dfem Ps?ktf 5}g . o:tf] vr{ k|foM b'O{ cj:yfdf km/s x'g] b]lvof] – Ps, cfly{s ;xof]u pknAw u/fpg] ;+:yfn] g} lglZrt /sd vr{ ug'{kg]{ / gu/]df lkmtf{ hfg] cj:yfdf / csf]{, Psd'i6 /sd ;xof]uajkt k|fKt x'g] / To;nfO{ k|fksn] cfkm"v';L vr{ ug{ kfpg] cj:yfdf . kl5Nnf] cj:yfdf vr{sd nfU5 eg] cl3Nnf]df w]/} . Pp6f lkmr/ tof/ ug{ nfUg] /sddf ;f] lkmr/n] ;d]6\g vf]h]sf] ljifoj:t'n] lgs} km/s kf5{ . lkmr/sf] d"No To;sf] :t/Lotf;Fu klg bfFlhG5 . ;du|df eGg'kbf{ Ps cÍsf] nfut !) xhf/b]lv #)–$) xhf/;Dd klg nfUg ;S5 .

k|lt cÍ pTkfbgsf] nfut n]vsx?nfO{ lbOg] kfl/>lds;Fu ;Lwf ;DalGwt 5 . n]vs?nfO{ lbOg] kfl/>lds ;+:yflkR5] km/s 5 . ;fdfGotof Pp6f lkmr/sf nflu pRkfbs ;+:yfn] n]vsnfO{ Ps xhf/b]lv tLg xhf/ ?lkofF;Dd lbg] u/sf] kfOof] . pbfx/0fsf nflu g]km]hn] cfˆgf tLg n]vdfnfdf 5flkPsf k|To]s lkmr/nfO{ b'O{ xhf/ ?lkofF lbg] u/]sf] lyof] eg] gf]e]Da/ @))@ ;Dd ;~rfl/sf ;d"xn] klg b'\O{ xhf/ g} lbg] u/]sf] lyfof] . /f;;n] k|ltlkmr/ #)) ?lkofF, PgkLcfOn] k|ltzAb ! ?lkofF lbg] u/]sf] 5 . hfu/0f n]vdfnf n]v / n]vssf] :t/vg';f/ lbg] ub{5 . To:t} ;fdflhs ljsf; vg';gwfg s]Gb|n] cg'jfbdfq k|of]u ug]{ x'gfn] Pp6f n]v cg'jfb u/]sf] ! xhf/ @ ;o ?lkofF lbGYof] . gf/L r]tgf / ls/0f n]vdfnfsf n]vx?nfO{ kfl/>lds lbOg] u/]sf] 5}g . o;cy{df /f;;afx]s s'g} klg ;+:yfn] aflx/L ;xof]ulagf lkmr/ pTkfbg sfo{df nfu]sf] kfPFb}g, rfx] Tof] k|ToIf xf];\ jf ck|ToIf .

lkmr/sf] nufgL / ljt/0f

qm=;+=	lkmr/	;s'{n];g	k|ltcÍ pTkfbg nfut –xhf/df_	;xof]uL ;+:yf
!=	lj1fg n]vdfnf	#))	!)	g]kfn ;/sf/
@=	;dfrf/ ;Gb]z	%))	@)	cfOkLP;
#=	lkmr/ ;]jf -g]kfnu~h_	@))	#)	8flg8f
$=	lkmr/ ;]jf -lj/f6gu/_	@))	#)	8flg8f
%=	;+rfl/sf lkmr/ ;]jf	#))	@)	o'PgPkmkLP, P;8L;L
^=	Rff}tf/L n]vgdfnf	!))	*	PS;g P8 g]kfn
&=	Hf}ljs ljljwtf n]vdfnf	@))	#)	8An'8An'Pkm
*=	ko{6g n]vdfnf	@))	#)	g]kfn ko{6g af]8{
(=	;/;kmfO n]vdfnf	@))	#)	o'lg;]km
!)=	ls/0f n]vdfnf	@))	!)	8An'Prcf]
!!=	lzIff n]v ;Fufnf]	@))	#)	PS;g P8 g]kfn
!@=	Gff/L r]tgf n]vdfnf	!))	!)	o'PgPkmkLP
!#=	/f;; lkmr/	@))	%	g]kfn ;/sf/
!$=	Hffu/0f n]vdfnf	@))	@)	o'Pg8LkL
!%=	Kff]if0f n]vdfnf	!))	%	cfˆg} ;|f]t

;|f]t – /d]z kf/h'nL / k|To"if jGt, ldl8of pTkfbg / cGtj{:t', @))#

lkmr/sf] Joj:yfkg

lkmr/nfO{ k|efjsf/L agfpg To;df sfo{/t dfgjLO zlQmsf] dxTjk"0f{ e"ldsf x'G5 . nufgLsf] ;|f]t, nlIft ljifo / ;d"x rog ul/;s]kl5 lkmr/ s;L rnfpg] / s;/L w]/}eGbf w]/} kf7s;dIf k'¥ofpg] eg]/ 7"n} u[xsfo{ ug'{ cfjZos x'G5 . Joj:yfkg ;fd"lxs sfo{ xf] . xfn ;~rfngdf x]sf lkmr/ ;]jfx?sf] Joj:yfksLo Ifdtf sdhf]/ b]lvG 5 . o;cy{df sL tL lkmr/x? ;dodf lgl:sb}gg\, ;do ;'xfpFbf x'Fb}gg\, sf]xLsf] n]vg z}nL v/f] x'G5, s;}sf] jfo ;+/rgf nfdf, q'l6k"0f{ x'G5g\ cflb OToflb .

To:t} lkmr/sf] hgzlQmsf] s'/f ug'\{kbf{ k|foM ;+:yfdf Ps / s]xLdf b'O{ hgfn] dfq lkmr/ ;]jf ;~rfng ul//x]sf] kfOof] . ;~rfl/sf ;d"xdf xfn gLt' bjf8L n] lkmr/ ;]jf x]l//xg' ePsf] 5 eg] g]km]hdf ToxfFsf nfOa]|l/og /fh ah|rfo{ n] x]l//xg' ePsf] 5 . slt lkmr/ ;]jfsf] s'/f ug]{ xf] eg] ;+:yfut eP klg k|lqmof ;+:yfut b]lvFb}g . ;+:yfut ;+/rgf psfLg] k|oTg ePsf] 5}g . sltko ;+:yf;Fu k'/fgf cÍx?sf] /]s8{;d]t e]l6Fb}g . Ps k6s k|sflzt ePkl5 sfd k"/f eof] km]l/ km]l/ rflxFb}g h:tf] ul/Psf] 5 .

lkmr/ ;]jf ;~rfng ug]{ ;+:yfx?sf] ljj/0f

qm=;+=	lkmr/	;+:yf	:yfkgf ;g\	;+:yfks	sfo{If]q	s}lkmot
!=	lj1fg n]vdfnf	Gf:6	!(*^	uf]s'n kf]v/]n	lj1fg k|ljlw	lgoldt
@=	;dfrf/ ;Gb]z	g]kfn k|]; OlG;6Ro"6	!(*&	Uff]kfnbf; >]i7	ljljw	lgoldt
#=	lkmr/ ;]jf	If]lqo ;~rf/ ;|f]t s]Gb| ÷ PgkLcfO, g]kfnu~h	!((%	Tff]of uf}td	ljljw	lgoldt
$=	lkmr/ ;]jf	If]qLo ;~rf/ ;|f]t	!((&	Tff]of uf}td	ljljw	lgoldt
%=	;~rfl/sf n]vdfnf	;~rfl/sf ;d"x	!((&	cd[tf afF:sf]6f	dlxnf tyf afnafnlnsf	lgoldt
^=	h}ljs ljljwtf	g]km]h	!((*	s[i0f >]i7	Jfftfj/0f	;g\ @))) b]lv aGb
&=	Kfo{6g	g]km]h	!((*	lbks uh'/]n	Kfo{6g	;g\ @))) b]lv aGb
*=	;/;kmfO n]vdfnf	Gf]km]h	!((*	tLy{ sf]O/fnf	;/;kmfO	;g\ @))) b]lv aGb
(=	Rff}tf/L n]vdfnf	;LP;cf8L	!((&	Kf|To"if jGt	ljljw	;g\ !((& b]lv g} aGb
!)=	/f;; lkmr/	/f;;	!((*	/f;;	ljljw	lgoldt
!!=	ls/0f n]vdfnf	cf]/]s	@)))	/]0f' /fhe08f/L	dlxnf	;g\ @))! b]lv aGb
!@=	Kff]if0f n]vdfnf	Ol/sf]g	@)))	Zff]ef uf}td	:jf:y	;g\ @))! b]lv aGb
!#=	Gff/L r]tgf n]vdfnf	Gff/L r]tgf s]Gb|	@))!	k|ltef ;'j]bL	dlxnf	lgoldt
!$=	lzIff n]v ;Fufnf]	lzIff kqsf/ ;d"x	@))@	xl/ yfkf	lzIff	lgoldt
!%=	Hffu/0f n]vdfnf	Hffu/0f ldl8of ;]G6/	@))@	;'efifs'df/ bgf{n	blnt	lgoldt

;|f]t – /d]z kf/h'nL / k|To"if jGt, ldl8of pTkfbg / cGtj{:t', @))#

lgZsif{

lkmr/ ;]jfn] a|f]8lz6nfO{eGbf cGo vfn] klqsfx?nfO{ dgUo] v'/fs k|bfg u/]sf] 5 . lkmr/sf cefjdf pkTosfaflx/sf klqsfx? rNg ;Sg] cj:yfdf b]lvFb}gg\ . h] h;/L ePklg n]vdfnfsf ;fdu|Ln] g]kfnL 5fkfdf /x]sf ljljwvfn] ljifoj:t'sf] cefjnfO{ s]xL xb;Dd k"lt{ u/]sf] 5 . To;}n] k|sfzg u[xx?n] lkmr/nfO{ klqsfdf 7fpF lbg] u/]sf 5g\ .

n]vdfnf ;~rfng ug]{ xf]8 b]lvP klg n]vdfnf lkmt/x?sf] :t/df :ki6 ljljwtf b]lvG5 . lkmr/x? /fd|/L ;Dkfbg gul/Psf, ljifoj:t'k|lt Gofo ug{ g;s]sf klg b]lvG5 . lkmr/nfO{ cfsif{s agfpg /]vflrq, t:jL/, sf6'{g jf tflnsfx?sf] k|of]u lgs} sd b]lvG5 . lkmr/ ;]jfx?sf] Joj:yfkg kIf /fd|f] 5}g . ;]jfnfO{ :t/Lo / k|efjsf/L agfpg cem a9L d]xgt cfjZos 5 .

lkmr/ ;]jfn] lg/Gt/tf gkfpg' jf lj:tf/ x'g g;Sg'df ljljw sl7gfO{ b]lvPsf 5g\ . klxnf] s'/f t lkmr/ s;sf nflu lsg lgsfNg] eGg]df g} :jo+ k|i6 5}gg\, sltko lkmr/ pTkfbsx? . pgLx? lkmr/sf] :j?k cfsf/sf af/] jf lkmr/nfO{ s;/L k|efjsf/L agfpg] eGg] ;f]r lnP/ sfo{/t 5}gg\ . To;afx]s, cy{sf] ;d:of klg 5 . ;]jf aGb ePsfx? klg k|foM cfly{s cefjsf sf/0f g} aGb ePsf x'g\ eg] aflx/L ;xof]u gx'g] xf] eg] c? klg aGb x'G5g\ .

ljljw sl7gfO{af6 u'lh|/x]sf] lkmr/ ;]jfnfO{ k|efjsf/L agfpg Pp6f e/kbf]{ ;|f]tsf] vf]hL ug'\{ h?/L 5 . To;afx]s, cfˆgf k|Zt'ltx?nfO{ tYok/s / :t/Lo agfpg d]xgt ug}{ 5 . lkmr/ n]vg, ljifo 5gf}6, ;Dkfbg, k|sfzg / ljt/0fnfO{ ;do ;'xfpFbf] k|ljlw;Fu tfnd]n u/fpg ;s]df lkmr/ ;]jf c? k|efjsf/L x'g;Sg] b]lvG5 . lkmr/nfO{ lgMz'Ns ?kdf ljt/0f ug'{sf] ;§f s]xL z'Ns lnO{ lkmr/ ;]jf ;~rfng u/]df ;~rfng ug]{x? lbuf] ?kdf l6Sg ;S5g\ . j}slNks ;|f]t geP;Dd lkmr/ ;]jf pvfpg] / c:tfpg] qmd hf/L g} /xg]5 . of] qmdnfO{ ;'wfg{sf] nflu cfly{s / Joj:yfksLo kIfnfO{ r':t agfpg} k5{ .